لطفا تا بارگذاری کامل صفحه منتظر بمانید
از شکیبایی شما متشکریم

رکن ‌ ‌‌‌الدیـن‌ سجاسی پیر و مراد شمس تبریزی

مشاهیر بازدید 2632

رکن ‌ ‌‌‌الدیـن‌ سجاسی پیر و مراد شمس تبریزی

رکن ‌ ‌‌‌الدیـن‌ سجاسی پیر و مراد شمس تبریزی


سید احمد رضا مجرد ابو الغنایم،شیخ رکن‌ الدین‌ سـجاسی‌ از مـشهورترین عـارفان نیمهء اول قرن هفتم هجری قمری و مربی و مرشد بسیاری از‌ مشایخ نام‌آور زمان خود،از جمله،شمس الدین تـبریزی،شیخ اوحد الدین کرمانی،شیخ شهاب الدین اهری،شیخ‌ اصیل الدین محمد شیرازی‌ و عز الدین مـودود بوده است.وی از اهل سـجاس،یکی از دهـستانهای بخش قیدار شهرستان زنجان بود.(1)

حمد الله مستوفی در«نزهة القلوب»می‌نویسد:

سجاس و سهرورد در آغاز دو شهر بوده و در فترت‌ مغول خراب شد،اکنون به هر یک به قدر دیهی مانده است»(2)زین العابدین شیروانی هم در «بستان السیاحه»و نیز در«حـدائق السیاحه»دربارهء سجاس چنین گفته است:«در قدیم الایام شهری کوچک بوده از بلاد‌ آذربایجان‌ و به روایتی از عراق عجم،در فترت مغول خراب شده،اکنون قریه‌ای است و رکن الدین که از مشایخ سلسلهء صفی الدین اردبیلی اسـت از آن جـا ظهور نموده است».(3)

نور‌ عرفان‌ اسلامی با درخشش مهر جهانتاب حضرت نبوی(ص)تابیدن گرفت و با ائمه هدی(4) زوایای تاریک دل‌های بندگان خدا را روشن ساخت.عرفان آل محمد در طریقت جعفری و رضوی از حضرت‌ امام‌ جعفر صـادق(ع)و حـضرت علی بن موسی الرضا(ع)ظهور یافت و پس از آن به معروف کرخی،شیخ سری سقطی،جنید بغدادی، قاضی وجیه الدین عمر بکری،ضیاء الدین ابونجیب سهروردی،قطب الدین ابهری به‌ شیخ‌ عارف‌ ابو الغنایم رکن الدین سـجاسی‌ رسـید.این‌ طریقه،از‌ رکن الدین سجاسی به شمس الدین محمد تبریزی و شیخ صفی الدین اردبیلی انتقال یافت.از سوی دیگر،مکتب و سلسلهء عرفانی شیخ‌ صفی‌ الدین،با‌ واسطهء تاج الدین زاهد گیلانی و شیخ جـمال‌ تـبریزی‌ و شـهاب الدین اهری نیز به ابـو الغـنایم رکـن الدین می‌پیوندد(همان گونه که در نمودار سلسله مشایخ از آمده‌ است).

بدین‌ سان رکن الدین سجاسی،حلقهء پیوند عرفان آل محمد(ص)از ائمهء هدی‌ به پیشوایان طـریقت صـفوی و تـا حدودی سبب ایجاد مکتب سیاسی و عرفان سلسلهء شـاهان صـفوی است شیخ‌ رکن‌ الدین‌ سجاسی مراد و مرشد شمس الحق و الدین محمد بن علی‌ بن‌ ملک داد تبریزی هم بود،چنانکه مـؤلف «روضـات الجنان»می‌نویسد:

«شـیخ ابو بکر بن تبریزی(سله باف)پیر شیخ شمس‌ الدین‌ تبریزی‌ اسـت حضرت شمش تبریزی مدت مدید ملامت شیخ ابوبکر سله باف نمود.‌ بعد‌ از‌ کسب اجازه از او سیاحت می‌کرد و محبوب و مـطلوب خـود را مـی‌جست پس‌ به‌ خدمت‌ شیخ المشایخ رکن الدین سجاسی که پیر شـیخ اوحـد الدین کرمانی و شیخ شهاب‌ الدین‌ اهری است،رسید روزی شیخ رکن الدین سجاسی شمس الدین را گفت:«ترا می‌باید رفـت‌ و در‌ روم سـوخته‌ای اسـت،آتش در وی می‌باید زد».شمس به اشارت پیر روی به روم نهاد‌ و در روز شنبه ششم ربیع الاخر سـال 642 بـه شـهر«قونیه»وارد شد،روزی مولانا را‌ دید‌ بر‌ استری نشسته و...(1)

به شیخ رکن الدین سجاسی کراماتی را نیز نـسبت داده‌اند.

شـیخ رکـن‌ الدین‌ سجاسی مرید و جانشین قطب الدین ابهری بود و در بغداد خانقاه‌ داشت؛‌ خانقاه‌ شیخ ابـو الغـنایم رکن الدین را«درجه» می‌گفتند،زیرا در کنار دجله و چند پایه یا پله‌ تا‌ آب‌ دجـله داشـت و اصـحاب وی جهت وضو از آنجا سر آب می‌رفتند.بی‌شک‌ مقصود‌ از آن«رباط درجه»است که در قسمت غربی بغداد واقع بـوده است.

ابـو الغنایم رکن الدین سجاسی‌ پیر‌ و مرشد شمس تبریزی و دیگر عارفان بزرگ دارای نوشته‌ها و اشـعاری‌ بـه‌ زبـان عربی و فارسی است که تنها‌ یکی‌ از‌ آنها به صورت مدون بر جای مانده‌ است.‌ نـوشته‌های کـوتاه و پراکنده و رباعیها و قطعاتی نیز از او در حواشی‌ کتب‌ عارفان دیده می‌شود.برخی از پژوهشگران‌ که‌ بـه آثـار‌ او‌ دسـت‌ نیافته‌اند،وی را صاحب اثر نمی‌دانند،لکن بعید‌ است‌ که این شخصیت بزرگ عرفانی که پیر و مراد و مـرشد بـعضی‌ بـزرگان‌ تصوف و عرفان بوده،تصنیف یا تألیفی‌ نداشته باشد.در حقیقت،رساله‌ای هم‌ به‌ او نسبت داده شـده بـه‌ نام«مقالت»که‌ ظاهرا میکروفیلم آن در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران موجود است (5)از اشعار فارسی‌ او‌ نیز در رباعی نقل شده‌ است.

مـردان‌ خـد میل به‌ هستی‌ نکنند خودبینی و خویشتن‌پرستی‌ نکنند

آنجا که مجردان حق می‌نوشند خـم خـانه تهی کنند و مستی نکنند

***

غواصی‌ کنی،گرت گهر مـی‌یابد غـواصی را چـهار‌ هنر‌ می‌باید

سر‌ رشته‌ به‌ دست یار و جـان‌ بـر کف دوست‌ دم نازدن و قدم ز سر می‌باید

(6) سال دقیق وفات ابو الغنایم‌ رکن‌ الدین سـجاسی مـعلوم نیست،ولی از قراین‌ چنین‌ معلوم‌ مـی‌شود‌ کـه‌ بعد از سـال‌ 606‌ هـجری قـمری بوده است.مؤلف «تاریخ عرفا و حکمای زنـجان»از«شیرازنامه»جچنین نـقل کرده است که«بعد از وفات شیخ‌ روزبهان‌ بقلی،عز‌ الدین مودود زرکوب برای اولیـن مـرتبه به‌ سفر‌ حجاز‌ رفت‌ و در‌ آن سفر او را بـه خدمت شیخ اوحد الدیـن کـرمانی و رکن الدین سجاسی موافقت و مـؤاخات عـظیم دست داد.چون وفات شیخ روزبهان در محرم سال 606‌ بوده است،شیخ رکن الدین در این سـال در قـید حیات بوده است و وفات وی پس از سـال 606 مـی‌باشد و از ایـن تاریخ ببعد مـعلوم نـیست چه مقدار زیسته‌ است».

شـادروان اسـتاد فروزانفر در مقدمهء مناقب اوحد الدین می‌نویسد:

«تربیت خانقاه با مدرسه این تفاوت را داشت که مـدرسه‌نشینان،دانش‌پژوهان و طـالبان علم را با ایراد ادله و حجت‌های گوناگون‌ چـنان‌ بـار می‌آوردند کـه بـه اعـتقاد آنان حقیقت در آن چه مـی‌خواندند و می‌آموختند انحصار داشت و علم و دانش بشری همان بود که‌ پیشینیان‌ بدان رسیده بودند.بدین جهت ایـن‌ طـالب‌ علمان در دایرهء فکر گذشتگان زندانی مـی‌شدند و راه ابـتکار رانـمی‌پیمودند و از تـقلید نـمی‌رستند.ولی در روش تعلیم و تربیت خـانقاه گـزینان بر آن‌ مبتنی‌ بود به حسب استعداد،‌ چنان‌ تربیت کنند که دارای روش تازه و فکر نوین گردد از قـرائن چـنان بـرمی‌آید که رکن الدین سجاسی،مریدان را مطابق همین اصـل درسـت پرورش داده است».(7)

بـدین سـبب دو تـن‌ از‌ مـریدان برجستهء وحد الدین کرمانی و شمس الدین تبریزی طرز تازه و روش جدید در طریقت برگزیده‌اند و بی‌شک پرورش شمس تبریزی و پس از آن مولانا جلال الدین بر‌ این‌ شیوه استوار‌ گردیده است.

پی‌نوشت: (1)«لغتنامهء دهخدا»عنوان«سجاس».

(2)«نزهة القـلوب»،حمد الله مستوفی،به کششو گای لیسترنج ص 64.

(3)«بستان السیاحه»،زین العابدین‌ شیروانی،ص 305، «حدائق السیاحه»،همان،ص 269.

(4)به نقل از«تاریخ پیدایش تصوف و عرفان»،کریم‌ نیرومند،‌ صص 354-355.

(5)همان،ص 340.

(6)همان،ص 341.

(7)«مناقب اوحد الدین کرمانی»،مقدمهء بدیع الزمان فروزانفر،ص 37.

نویسنده : مجرد قمشه ای،سید احمد رضا

منبع:پایگاه تخصصی مجلات نور

تاریخ ارسال : شنبه ۲۲:۴۵ بعد از ظهر , ۵ دی ۹۴

منبع : http://www.noormags.ir

مجله علمی پالیک

برای دیدن این متن در موبایل از این بارکد استفاده کنید

مقالات مشابه